48 Granice Polski po pierwszej wojnie światowej Koncepcje granic państwa polskiego w opracowaniach polskich geografów w okresie pierwszej wojny światowej Pierwsza wojna światowa, zbrojny konflikt pomiędzy zaborcami, którzy od ponad 120 lat dzielili między siebie terytorium Polski, stanowiła wyjątkowy impuls dla rozwoju polskiej 12 listopada 1918 – Józef Piłsudski wydał pierwszy rozkaz do Wojska Polskiego, w którym podkreślał szkodliwą rolę niejednolitości i różnic w szeregach armii; 16 listopada 1918 – Józef Piłsudski wysłał telegram do państw uczestniczących w I wojnie światowej i państw neutralnych mówiący o odzyskaniu niepodległości 84% Sytuacja Polski po II wojnie światowej. 84% Odrodzenie państwa polskiego po I Wojnie Światowej – szczęśliwy przypadek, zasługa Polaków, czy efekt życzliwości mocarstw. 85% Sytuacja Polskiego kościoła katolickiego po II wojnie światowej. 85% Sytuacja Włoch po I wojnie światowej Harcerstwo polskie to jedyna organizacja w światowym skautingu, która w II wojnie światowej wzięła tak wielki i tak zasadniczy udział w konspiracyjnych walkach swojego narodu . Harcerstwo konspiracyjne dzieliło się na dwa piony: Organizację Harcerzy i Organizację Harcerek. Nie wykorzystaliśmy w Rydze szansy uzyskania granic sprzed I rozbioru. Polska delegacja oddała tym samym Sowietom 350 tysięcy kilometrów kwadratowych polskiego terytorium wraz z 18 milionami obywateli. Miało to swoje późniejsze konsekwencje. Ciekawe jest też kształtowanie się zachodniej granicy państwa polskiego po II wojnie światowej. Józef Piłsudski - współtworzył Legiony Polskie walczące w I wojnie światowej. Roman Dmowski - utworzył w Paryżu Komitet Narodowy Polski reprezentujący interesy państwa. Ignacy Paderewski - był wybitnym muzykiem oraz premierem II Rzeczypospolitej. Gabriel Narutowicz - został wybrany na pierwszego prezydenta Rzeczypospolitej. Walka o odrodzenie państwa polskiego po I wojnie światowej. Uczeń: analizuje proces formowania się centralnego ośrodka władzy państwowej (od deklaracji Rady Regencyjnej z 7 października 1918 roku do małej konstytucji z 1919 roku); Przeciwko wojnie również niektóre osobistości oraz partie postępowe. Prezydent Stanów Zjednoczonych Woodrow Wilson 18 grudnia 1916 roku wezwał wojujące strony do ogłoszenia swoich wojennych celów. Niemcy odrzuciły te żądanie, zaś państwa Ententy 10 stycznia 1917 roku ze swoje cele uznały między innymi: Po pierwszej wojnie światowej zarówno Niemcy, jak i Rosja zmagały się z problemami natury politycznej i gospodarczej. Oba państwa z różnych względów nie uczestniczyły w pełni w życiu Analizując programy partii powstałe u schyłku wojny, widać wyraźnie, że żadne z tych ugrupowań nie miało zamiaru budować Polski kapitalistycznej. Wielu Polakom, nie tylko politykom, ustrój ten kojarzył się z przedwojenną biedą, zacofaniem, nierównościami. Nawet jeśli był to kapitalizm w dużej części (ok. 30% przemysłu qrK7M1A. To pytanie ma już najlepszą odpowiedź, jeśli znasz lepszą możesz ją dodać ażór Z chwilą zakończenia I wojny Polska po 123 latach odzyskała przed zakończeniem wojny prezydent USA w swoim przemówieniu, w punkcie 13 zawarł potrzebę utworzenia Polski. 11 listopada 1918 w Compiegne Niemcy podpisali kapitulację i tak zakończyła się I wojna światowa, w ten sam dzień Rada Regencyjna przekazała Piłsudskiemu władzę, 14 XI przejął też władzę cywilną. Rozpoczęły się walki o granice, wybuchły 3 powstania śląskie, jedyne zwycięskie powstanie w historii Polski tj. Powstanie Wielkopolskie, oraz walki o Lwów i tereny wschodnie. o 19:37 Odrodzenie Rzeczpospolitej 1. Polskie ugrupowania polityczne wobec wojny • Orientacja proaustryjacka – w razie wojny należy dążyć do połączenia Królestwa Polskiego z Galicją i utworzenia autonomicznego państwa polskiego pod berłem Habsburgów. Przywódcą był Józef Piłsudski. • Orientacja prorosyjska (Narodowa Demokracja) – Polacy powinni sprzymierzyć się z Rosją przeciwko cesarstwu niemieckiemu. Prawdziwym wrogiem Polski są Prusy. Przywódcą był Roman Dmowski. • Autonomia, to niezależność, prawo do samodzielnego decydowania o sprawach wewnętrznych jakiegoś narodu. • Tajny Związek Walki Czynnej został powołany w 1908 r. Przez Organizacje Bojowej Polskiej Partii z inicjatywy Józefa Piłsudskiego i Kazimierza Sosnowskiego. Głównym celem ZWC było zdobycie niepodległości. W 1910r. Utworzono Związek Strzelecki we Lwowie i Towarzystwo "Strzelec" w Krakowie. Władze austriackie pozwoliły na szkolenie wojskowej młodzieży. Z organizacji strzeleckich powstała I Kompania Kadrowa, jej komendantem był Józef Piłsudski. Kompania liczyła ok. 11 tys. członków. • 6 sierpnia 1914 r. Żołnierze Pierwszej Kadrowej wkroczyli do Królestwa Polskiego, licząc na wybuchu powstania narodowego przeciwko Rosji. Mieszkańcy przyjęli ich jednak dość nieufnie. Po 6 dniach zdobyto Kielce, a nawet wtedy do powstania nie doszło. • Pod koniec 1914r. Austriacy dzięki Naczelnemu Komitetowi Narodowemu, pozwolili na powołanie Legionów Polskich. Z oddziałów strzeleckich utworzono 1. Pułk Strzelców pod dowództwem Piłsudskiego, który skierowano do walka na lewym brzegu Wisły pod Opatowem. W grudniu 1914 r. przekształcono go w I Brygadę Legionów Polskich. • Józef Piłsudski dał się poznać, pomimo braku wykształcenia, jako doskonały taktyk i świetny dowódca. • Na początku 1915 r. powstała II Brygada, zwana Karpacką, jej ułani wsławili się szarżą pod Rokitną w czerwcu 1915r. W październiku II Brygada pod dowództwem gen. Józefa Hallera została skierowana na front nad rzeką Styr, gdzie dołączyła do I Brygady, która wraz z nowo utworzoną III Brygadą toczyła krwawe walki pozycyjne. Pod koniec 1915r. siły polskie liczyły 20 tys. żołnierzy. • Roman Dmowski – wybitny działacz polityczny II RP • Józef Piłsudski – marszałek Polski, wybitny polityk i mąż stanu. • Józef Haller – gen. i polityk, dowódca Brygad Legionów. Wspomagał i dowodził Błękitną Armią we Francji. • Polska miała szanse na uzyskanie ograniczonej autonomii. Obie strony walczące chciały zjednać sobie Polaków jako rekrutów. 6 sierpnia 1914r. naczelny wódz wojsk rosyjskich, wielki książę Mikołaj Mikołajewicz, zapowiedział w swoim manifeście zjednoczenie ziem polskich po pokonaniu państw centralnych. Polska miała się odrodzić, ale pod berłem cara. • 5 listopada 1916r. władcy Niemiec i Austro-Węgier ogłosili akt, który proklamował powstanie Królestwa Polskiego. Kwestia niepodległości dla Polski stała się problemem międzynarodowym. Akt ten, zapowiadał utworzenie państwa polskiego po pokonaniu Ententy, ale nie precyzował jego granic. • Rok później na ziemiach zaboru Rosyjskiego została utworzona Rada Regencyjna (przez Niemców), która miała do czasu powołania króla, stanowić władze w Królestwie Polskim, lecz był całkowicie zależna od Niemiec. • RĘKOJMIA – gwarancja • Po rewolucji lutowej, Rząd Tymczasowy wydał odezwę, w której obiecał stworzenie niepodległej Polski. W marcu 1917r. w orędziu do narodu polskiego Piotrogrodzka Rada Delegatów Robotniczych i żołnierskich przyznała Polsce prawo do całkowitej niepodległości. • W czerwcu 1917 r. rozpoczęto tworzenie Armii Polskiej, a w Paryżu znalazł swoją siedzibę Komitet Narodowy Polski z Romanem Dmowskim na czele. We wrześniu Komitet został uznany przez Francję za reprezentację polityczną Polski, a po uznaniu go przez Włochy i Wielką Brytanię w lutym 1918r. otrzymał władzę zwierzchnią nad Armią Polską. • INTERNOWANIE – przymusowe zamknięcie w specjalnym obozie osób uznanych za groźne dla państwa. • W lipcu 1917r. Piłsudski wezwał swoich legionistów do odmówienie złożenia przysięgi na wierność cesarzom Niemieckim. Legionistów z I i III Brygady, którzy byli obywatelami austriackimi, wcielono do armii Austro-Węgier, a pozostałych internowano w obozach w Sczypiornie. Józef Piłsudski został uwięziony w twierdzy wojskowej w Magdeburgu. • 8 stycznia 1918r. Woodrow Wilson, zaproponował w swoim orędziu warunki pokoju w Europie. Również w tym orędziu zawarł utworzenie niepodległej polski z dostępem do morza. • INTEGRALNOŚĆ – niepodzielność • Bolszewicy ogłosili zawieszenie broni, obawiając się niemieckiej ofensywy. Jednak po odrzuceniu niemieckich warunków rozmowy pokojowe przerwano, a Niemcy wznowili działania wojenne. • Aby zapobiec całkowitej klęsce Rosji, rząd radziecki poprosił o rozejm. W czasie walk z Rosją w lutym 1918r. Niemcy podpisały traktat pokojowy z Ukrainą. Na jago mocy Ukraińska Republika Ludowa otrzymała od Niemców Chełmszczyznę i część Polesia, co wywołało liczne protesty Polaków. • W marcu 1918r. w Brześciu Litewskim podpisano traktat pokojowy pomiędzy Rosją i Niemcami. Traktat ten pozostawił los ziem polskich w rękach niemieckich. 2. Powstanie państwa polskiego i pierwsze rządy • Edward Rydz-Śmigły – marszałek Polski. Oficer I Brygady Legionów • Po podpisaniu zawieszenia broni oddziały Polskiej Organizacji Wojskowej, powstałej z Polskich Drużyn Strzeleckich i Związku Strzeleckiego, rozpoczęły rozbrajanie żołnierzy niemieckich na ulicach miast. • Już 19 października 1918r. na Śląsku Cieszyńskim powstała Rada Narodowa Śląska Cieszyńskiego, a 9 dniu później w Krakowie Polska Komisja Likwidacyjna z Wincentym Witosem na czele. • 7 listopada 1918r. został powołany Tymczasowy Rząd Polski, przez Polką Partię Socjalistyczną i Polskie Stronnictwo Ludowe. Siedzibą tego rządu był Lublin. Na jego czele stanął Ignacy Daszyński i Edward Rydz-Śmigły. • Po wybuchu rewolucji w Niemczech, z więzienia w Magdeburgu został zwolniony Józef Piłsudski. • 11 listopada 1918r. Rada Regencyjna przekazała mu naczelne dowództwo nad tworzącym się wojskiem, a w trzy dni później rozwiązała się, oddając Piłudskiemu jako Naczelnikowi Państwa, władzę. • Na pierwszego premiera Piłsudski powołał socjalistę, Jędrzeja Moraczewskiego, który zaczął organizować władzę administracyjną w państwie. Ogłoszono równouprawnienie obywateli. Wprowadzono ośmiogodzinny dzień pracy, ubezpieczenia społeczne i minimum płacy. Rząd ten nie został uznany przez Ententę i podał się do dymisji. Nowym premierem został Ignacy Paderewski. • Prawica i centrum: ND ( Narodowa Demokracja ); ChD ( Chrześcijańska Demokracja ) • Ludowe – centrowe: PSL ( Polskie Stronnictwo Ludowe ) Piast • Ludowe – lewicowe: PSL ( Polskie Stronnictwo Ludowe ) Wyzwolenie • Lewicowe: PPS ( Polska Partia Socjalistyczna ); KPRP ( Komunistyczna Partia Robotnicza Polska ) • Ignacy Paderewski – pianista; jeden z założycieli KNP • Ignacy Daszyński – komuch; polityk; poseł • Wincenty Witos – działacz ruchu ludowego i mąż stanu, 3-krotny premier RP • 17 marca 1921 – konstytucja marcowa 3. Walka o granice wschodnie • W polityczne polskiej powstały dwie koncepcje zasięgu państwa na wschodzie. Józef Piłsudski obawiając się Rosji, uważał, iż Polska jako najsilniejsze państwo w Europie Środkowej powinna wraz z Litwą, Białorusią i Ukrainą stworzyć silne państwo federacyjne. Była to tzw. Koncepcja federacyjna. Przeciwstawiał się jej wpływowy przywódca endecji Roman Dmowski, który realizował program inkorporacyjny. Dmowski chciał przyłączenia (inkorporacji) do ziem rdzennie polskich (za które uważał cały zabór pruski, Kongresówkę, Galicję i Wileńszczyznę), część ziem zachodniej Białorusi i Ukrainy oraz Litwę, na których mieszkał znaczny odsetek Polaków. Państwo miało mieć charakter narodowy. • ASYMILACJA – wchłonięcie • FEDERACJA – związek państw • W nocy z 31 października na 1 listopada 1918r. ukraińskie oddziały wojskowe opanowały Lwów oraz Galicję Wschodnią po Przemyśl. Z braku wojska w obronie Lwowa stanęli jego mieszkańcy. Po trzech tygodniach nadeszły regularne oddziały Wojska Polskiego, które wyparły wojska ukraińskie i opanowały miasto • Armia Czerwona wspierała komunistów na terenach zajmowanych przez wojsko. Tworzono na nich czerwone republiki radzieckie. W latach 1918-1919 powstały czerwone rządy dla Estonii, Łotwy, Litwy, Białorusi i Ukrainy. Piłsudski obawiając się bolszewików pierwszy uderzył na Litwę i Wilno. Walki trwały na Polesiu i nad Niemnem. W kwietniu 1919r. oddziały polskie wraz z Piłsudskim wyzwoliły Wilno, Lidę, Nowogródek i Baranowicze. W lipcu Polacy zdobyli Mińsk, a w już w listopadzie rozpoczęto rozmowy pokojowe. Wojska carskiego gen. Antona Denikina toczyły zwycięskie walki z Armią Czerwoną, której groziła klęska. Piłsudski przerwał natarcie, by umożliwić czerwonym pokonanie białych. Bolszewicy jednak po zwycięstwie nad wojskami carskimi zerwały rozmowy pokojowe. • Zimą 1919/1920r. Polacy wspólnie z Łotyszami odbili Dyneburg. Rydz-Śmigły przekazał je niepodległej Łotwie. • Toczyły się walki z Ukrainą, o panowanie nad Galicją. Dlatego powracające z Francji wojska gen. Hallera zostały skierowane na południowy wschód. Wojska Ukraińskiej Republiki Ludowej atamana Semena Petlury musiały walczyć na drugim froncie z bolszewikami, którzy chcieli stworzyć Ukraińską Republikę Radziecką. W tej sytuacji ataman Prtlura podpisał z Piłsudskim układ sojuszniczy. Zjednoczone wojska ruszyły na Kijów, aby odbić miasto z rąk wroga. 7 maja 1920r. Kijów został odzyskany. Po kontrnatarciu 1. Armii Konnej Siemiona Budionnego wojska polskie opuściły Kijów i rozpoczęły odwrót. • ATAMAN – dowódca wojsk i naczelnik osiedli kozackich na Ukrainie 4. Wojna z bolszewikami • Zajęcie Kijowa rozbudziło nacjonalizm rosyjski. Do Armii Czerwonej zgłosiło się ok. 40 tys. carskich oficerów. Po wodzą Tuchaczewskiego uderzyli na słabnące siły polskie (I ofensywa). Na początku lipca 1920r. nastąpiła II ofensywa, armia czerwona zajęła wówczas Mińsk, Grodno, Wilno, Białystok. Na tych ziemiach utworzono Tymczasowy Komitet Rewolucji Polski, który miał być przyszłym rządem Polskiej Republiki Radzieckiej (Marchlewski; Dzierżyński) • Zagrożenie Polski przez zwycięstwa rosyjskie doprowadziło do powstania Rady Obrony Państwa (Piłsudski). Powołano Rząd Obrony Narodowej, na czele z Wincentym Witosem. Premier Grabski pojechał do Belgii, do Spa, prosząc wojska sprzymierzone o pośrednictwo w rozmowach z Rosją. • Wielka Brytania podjęła się pośrednictwa, ale zażądała by granica wschodnia powstała na linii Kurzona (dawna granica Królestwa Polskiego). Podczas rozmów w Mińsku bolszewicy zażądali: ograniczenia Armii Polskiej do 50 tys., swobodny tranzyt przez Polskę, oddanie nadwyżek broni. Anglicy poparli Rosyjskie stanowisko, a Francuzi i US – Polskę. • W tym czasie Armia Czerwona przekonana o swej przewadze rozpoczęła atak na Warszawę. 15 sierpnia Rosjanie zostali powstrzymani. Polacy ruszyli do kontruderzenia. Wojska rosyjskie rozpoczęły odwrót. • Jednak Tuchaczewski przegrupował wojska i chciał raz jeszcze uderzyć na Warszawę. Polacy uprzedzili go i nad Niemnem ostatecznie rozbili Armię Czerwoną. Na południu pod Komarowem, Armia Konna Budionnego została rozbita przez wojska gen. Hallera. W październiku 1920r. zawarto rozejm i rozpoczęto rozmowy pokojowe. • 18 marca 1921r. w Rydze podpisano traktat między Rosją Radziecką, Polską i Ukrainą. Włączono do polski ziemie zamieszkałe przez Białorusinów i Ukraińców. Polska uzyskała korzystniejsze granice. • Uciekająca Armia Radziecka oddała Litwinom Wilno. Jednak na rozkaz Piłsudskiego gen. Żeligowski zajął Wilno. Utworzono Litwę Środkową, którą w 1920r. sejm przyłączył do Polski. Litwini nie uznali tego Faktu, uważali że Wilno jest pod okupacją. 5. Ustalenie granic Polski • Na konferencji paryskiej komisja przyznała Polsce Wielkopolskę i Pomorze Wschodnie bez Gdańska, 8021 który został wolnym miastem. Na terenach spornych z Niemcami postanowiono przeprowadzić plebiscyt. Mieszkańcy Śląska Cieszyńskiego, Górnego Śląska, Warmii, Mazur i Powiśla mieli sami wybrać czy chcą należeć do Polski czy do Niemiec lub Czechosłowacji. Plebiscyt przeprowadzono w lipcu, a w tym samym czasie Armia czerwona zbliżała się do Warszawy. Prawie we wszystkich gminach wygrali Niemcy, poprzez dobre zorganizowanie i propagandę. • PLEBISCYT – powszechne głosowanie całej ludności • Polska Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego i czechosłowacka Rada Narodowa Śląska dokonały podziału spornych ziem wg kryterium etnicznego. Czechosłowacja wykorzystując zaangażowanie Polski w walki z Niemcami i Ukrainą, niespodziewanie zajęła Cieszyn, lecz samoobrona mieszkańców powstrzymała atak. NA terenach spornych miał być przeprowadzony plebiscyt. Mimo to w lipcu 1920r. podczas ofensywy bolszewików na Warszawę, zwycięskie mocarstwa przyznały Czechom większą część obszary spornego na Śląsku Cieszyńskim. • W grudniu 1918r. polski Sejm Dzielnicowy Wielkopolski uchwalił włączenie tej prowincji do państwa polskiego. Podczas pobytu Ignacego Paderewskiego w Poznaniu 27 grudnia 1918r. Niemcy dokonali wielu prowokacji: zrywano polskie flagi, próbowano rozpędzić witające Paderewskiego tłumy i ostrzelano hotel. Polacy odpowiedzieli strzałami. To wszystko przerodziło się w powstanie Wielkopolski. Nad Armią Wielkopolską dowodził gen. Józef Dowbór-Miśnicki. Polacy zajęli większość Wielkopolski, a miesiąc później podpisano rozejm w Trewirze. Zgodnie z decyzją sprzymierzonych nad losem granicy miał zadecydować plebiscyt, ale ani Niemcom, ani Polakom nie pasowało to. Niemcy mając przewagę we władzy, nasilali terror antypolski, aby zastraszyć Polaków. Ale w nocy 16-17 sierpnia 1919r. wybuchło powstanie. Walki objęły inne powiaty, a na Górnym Śląsku wybuchły strajki. Niemcy jednak przeprowadzili pacyfikację ludności. • PACYFIKACJA – stłumienie powstania przy użyciu siły • SiPo – policja bezpieczeństwa (niemiecka) • Na tereny sporne przybyły wojska Francuskie i Włoskie. Polskim komisarzem plebiscytowym mianowano Wojciech Korfantego, jego siedzibą został Bytom. Podczas ofensywy radzieckiej na Warszawę w lipcu i sierpniu 1920r. rozpoczęło się II powstanie śląskie. Została rozwiązana SiPo, a na jej miejsce powołano policję plebiscytową. • 20 marca 1921r. na Górnym Śląsku przeprowadzono plebiscyt. Niemcy sprowadzili ok. 200 tys. Niemców urodzonych na Śląsku. Niemcy wygrały 700:480 tys. głosów. W nocy 2-3 maja rozpoczęło się trzecie powstanie śląskie. Wreszcie komisji koalicyjnej udało się doprowadzić do rozejmu. Polsce przypadło 29% śląska (50% hut; 76% kopalń). • Obszar RP wynosił 388 tys. km2. Ludność liczyła około 27 mln. • Mniejszości w Polsce: Polacy 65%; Ukraińcy 14%; Żydzi 9%; Białorusini 5%; Niemcy 2%; Inne 5%. • Granice: W. M. Gdańsk 121km 2,2%; Litwa 521km 9,6%; Łotwa 106km 2%; ZSSR 1412km 26%; Rumunia 347km 6,5%; Czechosłowacja 984km 18,4%; Niemcy 1912km 35,4%. 1 ) Symboliczna data - 11 listopada, rada regencyjna oddaje władzę w ręce Józefa Piłsudskiego. Od tego momentu możemy mówić o odrodzeniu się państwowości polskiej. Jednak jej granice terytorialne nie były dalej uformowane. Sąsiedzi : Niemcy, czechosłowacja, ZSRR, Litwa, Rumunia, ) Polska ma się odrodzić jako niepodległy kraj, z władzą wybraną przez ludność polską, z zagwarantowanym dostępem do morza. Na terytoriach spornych miały się odbywać plebiscyty, gdzie ludność sama miałaby wybierać, czy chcę należeć do polski(za to na wschodnich ziemiach można było działać dowoli, tzn. wywalczyć sobie granice).3 ) Dmowski - należał do Narodowej Demokracji, był jej główną postacią. Przeciwnik Piłsudskiego. Jeszcze przed wybuchem I wojny zasiadał w Rosyjskiej Dumie, był za współpracowaniem z Rosją w celu odzyskania niepodległości polski. Dmowski był znakomitym dyplomatą i myślicielem, został wysłany przez Piłsudskiego razem z Paderewskim do Wersalu w celu wynegocjowania jak najlepszych wyników dla Polski na konferencji(traktaty Wersalskie). Endencja, pomimo tego, że narodowcy działali na każdym polu w celu odbudowy państwa, szczególne zasługi zdobyła sobie na zachodzie (np. armia hallera). Był za koncepcją narodową, tzn. chciał, by polska obejmowała tylko ziemie, na których mieszkają Polacy, bez mniejszości narodowych. Aktywnie działał na rzecz narodowców Polskich, do dzisiaj prawica ma go za wzór wzorowego obywatela i - członek PPS, przed wojną działał razem z rewolucjonistami i innymi działaczami socjalistycznymi przeciw caratowi (Rosji). Jednak w przeciwieństwie do skrajnej lewicy, dążył do odrodzenia państwa działał w trakcie wojny. Patrz . Był za koncepcją federalistyczną państwa, tzn. Polska miałaby być powiązana z innymi państwami kresowymi w celu obrony przed ZSRR. Przypisuje mu się największą zasługę podczas bitwy warszawskiej. Zorganizował przewrót majowy. Budzi dużo kontrowersji ale miał duży wkład w odrodzenie państwa może napiszę jutro.